Europese Hof van Justitie komt met een nieuwe maatstaf voor het aannemen van auteursrechtelijke bescherming in de kwestie Mio & Konektra.
Wat betekent dit voor ontwerpers, producenten, importeurs en retailers?
Voor velen is het in de praktijk lastig te bepalen of hun werk auteursrechtelijk is beschermd, en wanneer er sprake is van inbreuk op het werk van een ander. Het arrest van 4 december 2025, ‘Mio & Konektra’, biedt meer duidelijkheid over deze vragen en geeft relevante aanwijzingen voor de (Nederlandse) rechtspraktijk. Het ging over auteursrechtelijke bescherming van werken van toegepaste kunst in de zaken ‘Mio’ & ‘Konektra’. De samengevoegde zaken gingen over respectievelijk een Zweedse tafel en een Duits modulair meubelsysteem. De uitspraak van het Hof van de Europese Unie (HvJ EU) bevat een nieuwe formulering van de criteria waarmee de auteursrechtelijke bescherming van werken kan worden vastgesteld. Daarnaast geeft het Hof voor het eerst criteria voor het vaststellen van inbreuk op het auteursrecht. Daarmee is de uitspraak van grote relevantie voor ontwerpende en producerende ondernemingen.
1. Zelfde auteursrechtelijke toets voor design als voor andere werken
Het Hof bevestigt dat voor werken van toegepaste kunst (gebruiksvoorwerpen) géén strengere eisen gelden dan voor andere werken. Een product is auteursrechtelijk beschermd als het:
- een eigen intellectuele schepping van de maker is; en
- de persoonlijkheid van de maker weerspiegelt via vrije én creatieve keuzes die in de vormgeving zichtbaar zijn.
Technische, ergonomische of door normen gedicteerde keuzes tellen daarbij niet als creatief. De artistieke of esthetische hoogte is niet beslissend: ook “alledaags” ogende producten kunnen beschermd zijn.
Uitdrukking persoonlijkheid van de maker als maatstaf
Het Hof geeft als maatstaf dat “de persoonlijkheid van de auteur” moet worden weerspiegeld “door uitdrukking te geven aan de vrije en creatieve keuzen van die auteur”.
“Niet vrij en creatief zijn niet alleen keuzen die zijn ingegeven door verschillende – met name technische – beperkingen waaraan de auteur gebonden is tijdens het creëren van dat voorwerp, maar ook keuzen die weliswaar vrij zijn maar niet de persoonlijkheid van de auteur weerspiegelen door aan het voorwerp een uniek aspect te geven.”
Vrije keuzen zijn dus niet voldoende, het moeten ook ‘creatieve keuzen’ zijn.
Hiermee maakt het Hof van Justitie nog eens helder: voor auteursrechtelijke bescherming draait het niet om hoe “kunstig” of “hoogwaardig” een ontwerp is, maar om de persoonlijke creatieve keuzes van de maker.
Het voorwerp moet dus de persoonlijkheid van de maker weerspiegelen. Met andere woorden: je moet in het product kunnen terugzien dat de ontwerper eigen, vrije en creatieve keuzes heeft gemaakt. Hoeveel artistieke allure uw ontwerp heeft, is daarbij niet beslissend. Een minimalistische tafel kan dus net zo goed beschermd zijn als een iconische museumstoel – zolang er maar voldoende eigen creatieve inbreng in de vormgeving zit.
Context van uw object niet doorslaggevend
Ook de context waarin het object wordt getoond, is niet doorslaggevend. Of een stuk design in een museum heeft gestaan, op een prestigieuze beurs is gepresenteerd of door vakgenoten wordt bejubeld, is geen vereiste om auteursrechtelijke bescherming te krijgen. De beoordeling vindt plaats aan de hand van het werk zelf, niet aan de hand van de reputatie eromheen.
Hoe wordt de oorspronkelijkheid beoordeeld?
Belangrijk voor u als ontwerper of ondernemer is verder hoe naar oorspronkelijkheid wordt gekeken. Die moet worden beoordeeld vanuit het moment waarop het werk is gemaakt. Dat een ontwerper gebruikmaakt van bestaande elementen, sluit bescherming niet automatisch uit. Integendeel: ook een ontwerp dat herkenbare, bestaande vormen of motieven gebruikt, kan oorspronkelijk zijn, zolang de maker zijn eigen creatieve keuzes zichtbaar maakt in de selectie, combinatie en schikking van die elementen. Juist in die compositie kan het unieke karakter van een werk schuilgaan.
Concreet betekent dit: focus niet alleen op radicale vernieuwing, maar vooral op het goed onderbouwen en vastleggen van uw eigen creatieve keuzes. Daar zit onder andere de sleutel tot auteursrechtelijke bescherming.
2. Auteursrecht én modelrecht kunnen naast elkaar bestaan
Het Hof benadrukt dat auteursrecht en modelrecht twee zelfstandige beschermingsregimes zijn. Er is geen hoofdregel‑uitzondering: als een ontwerp voldoet aan beide toetsen, kan het zowel modelrechtelijke als auteursrechtelijke bescherming genieten. Dat biedt ondernemers ruimte voor een gestapelde beschermingsstrategie.
3. Inbreuk: focus op creatieve elementen, niet alleen op totaalindruk
Voor het eerst geeft het Hof duidelijke criteria voor inbreuk op auteursrechten op gebruiksvoorwerpen:
- Er is inbreuk als herkenbare creatieve elementen van het beschermde werk zijn overgenomen in het andere product.
- Ook het kopiëren van een klein, maar creatief en kenmerkend deel kan voldoende zijn.
Daarbij is het niet beslissend dat twee producten slechts dezelfde “algemene visuele indruk” wekken – een benadering die we kennen uit het modellenrecht. Het veelgebruikte Nederlandse ‘totaalindrukkencriterium’ staat daardoor onder druk.
4. Wat betekent dit voor uw praktijk?
Bent u ontwerper, producent, importeur en/of retailer? Dan betekent Mio & Konektra onder meer:
- Meer duidelijkheid: designproducten worden auteursrechtelijk beoordeeld volgens dezelfde maatstaf als andere creatieve werken.
- Sterkere beschermingsmogelijkheden: ook zonder registratie kan een oorspronkelijk product al stevig beschermd zijn.
- Preciezere inbreukanalyse: in geschillen draait het om concrete overname van creatieve keuzes, niet alleen om globale gelijkenis.
Wilt u weten of uw productlijn onder deze ruimere uitleg beter kan worden beschermd, of juist of uw “look‑alike” product veilig is vormgegeven? De IE‑specialisten van Elferink & Kortier adviseren en procederen dagelijks over auteursrecht, modellen, design en innovatie en denken graag met u mee. Neem gerust contact op.
