Intellectueel eigendom

Namaak / Slaafse nabootsing

Wordt uw product, ontwerp of concept vrijwel identiek nagebootst door een concurrent? Dan kan sprake zijn van slaafse nabootsing. Ook zonder geregistreerd merk, model of ander intellectueel eigendomsrecht kunt u zich in bepaalde gevallen verzetten tegen verwarringwekkende kopieën van uw product of de uiterlijke verschijningsvorm daarvan.

Wat is slaafse nabootsing?

U heeft een product ontwikkeld en merkt dat een concurrent een vrijwel identieke uitvoering op de markt brengt. Dat betekent niet automatisch dat sprake is van een inbreuk op grond van slaafse nabootsing.Concurrenten kunnen namelijk tot op zekere hoogte producten van elkaar nabootsen.

Wanneer een concurrent echter een product zó nabootst dat daardoor onnodig verwarring ontstaat bij het publiek, kan sprake zijn van slaafse nabootsing. Dit betreft een zogeheten ‘onrechtmatige daad’. Van slaafse nabootsing is sprake wanneer een concurrent kenmerken overneemt die niet noodzakelijk zijn voor de deugdelijkheid of bruikbaarheid van het product, terwijl er voldoende mogelijkheden waren om daarvan af te wijken. De nabootser moet alles doen wat redelijkerwijs mogelijk en nodig is om verwarring bij het publiek te voorkomen, zonder dat dit afbreuk doet aan de functionaliteit van het product.

Ook indien u geen rechthebbende bent op een intellectueel eigendomsrecht ten aanzien van uw product, kunt u zich onder omstandigheden beroepen op de regels van de slaafse nabootsing. Doorslaggevend is of uw product een eigen plaats op de markt heeft verworven en door de nabootsing van de concurrent onnodig verwarringsgevaar ontstaat met uw product.

Twijfelt u of uw product wordt nagebootst of wilt u juist weten of uw eigen product mogelijk in strijd is met de regels van de slaafse nabootsing? Laat uw situatie dan beoordelen door een jurist.

Wanneer is sprake van slaafse nabootsing?

Of sprake is van slaafse nabootsing hangt af van de omstandigheden van het geval. De rechtspraak hanteert daarbij onder meer de volgende uitgangspunten:

het nagebootste product moet een eigen plaats op de markt hebben;
er moet een reële kans bestaan dat het relevante publiek de producten met elkaar verwart;
de overgenomen kenmerken mogen niet uitsluitend technisch of functioneel bepaald zijn; en
de nabootser had redelijkerwijs andere vormgevingskeuzes kunnen maken om verwarring te voorkomen.

Dat een product populair is of veel lijkt op een ander product, betekent dus niet automatisch dat sprake is van slaafse nabootsing. Er moet steeds worden beoordeeld of de concurrent onnodig dicht bij het oorspronkelijke product is gebleven.

Bent u onzeker of sprake is van slaafse nabootsing? Houd er rekening mee dat op een concurrent de verplichting rust om alles te doen wat redelijkerwijs mogelijk is om onnodige verwarring bij het publiek te voorkomen, voor zover dit geen afbreuk doet aan de bruikbaarheid of deugdelijkheid van het product.

Wat is het verschil tussen auteursrecht en slaafse nabootsing?

Auteursrecht en slaafse nabootsing beschermen verschillende belangen. Het auteursrecht beschermt een oorspronkelijk werk met een eigen, creatief karakter. Wanneer een ontwerp auteursrechtelijk beschermd is, vormt het overnemen daarvan in principe al snel een auteursrechtinbreuk .

Slaafse nabootsing biedt een andere vorm van bescherming. Daarbij staat niet de creatieve prestatie centraal, maar de vraag of een concurrent een product met een eigen plaats op de markt onnodig zo sterk heeft nagebootst dat verwarring ontstaat bij het publiek.

Bestaat auteursrechtelijke bescherming? Dan ligt een beroep op het auteursrecht meestal meer voor de hand. Is daarvan geen sprake, dan kan de leer van de slaafse nabootsing alsnog bescherming bieden.

Voorbeelden van slaafse nabootsing in de praktijk

Slaafse nabootsing komt in veel verschillende branches voor. Denk aan meubels, speelgoed, huishoudelijke artikelen, verpakkingen, winkelconcepten en consumentenproducten.

Een bekend voorbeeld betreft de sta-zakjes van Capri Sun. Dat een concurrent eveneens een sta-zak gebruikt, levert op zichzelf geen slaafse nabootsing op. De vorm van de verpakking heeft namelijk belangrijke functionele voordelen, zoals compacte opslag en morspreventie. Functionele kenmerken mogen in beginsel worden overgenomen. Wel moet een concurrent waar mogelijk op andere, niet-functionele onderdelen voldoende afstand nemen, bijvoorbeeld door een afwijkende vormgeving, kleurstelling of merkvermelding te gebruiken.

Een ander bekend voorbeeld is het geschil tussen HEMA en Lidl over de letterkratten. Daarbij speelde de vraag of Lidl een product op de markt had gebracht dat onnodig veel leek op de letterkratten van HEMA, terwijl voldoende andere vormgevingkeuzes mogelijk waren geweest. De zaak laat zien dat steeds moet worden beoordeeld of het oorspronkelijke product een eigen plaats op de markt heeft en of daadwerkelijk sprake is van onnodig verwarringsgevaar. Lees meer op De strijd tussen de HEMA - en de Lidl… | Elferink & Kortier Advocaten

Daarnaast kan ook de uitstraling van een onderneming onderwerp van discussie zijn. Denk aan een vrijwel identieke winkelinrichting, website of productpresentatie. Wanneer daardoor ten onrechte de indruk ontstaat dat producten of diensten afko mstig zijn van dezelfde onderneming, kan onder omstandigheden sprake zijn van slaafse nabootsing.

Algemene stijlen, trends of gebruikelijke vormgeving zijn echter vrij te gebruiken. Alleen wanneer de combinatie van kenmerken onderscheidend is en een eigen plaats op de markt heeft verworven, kan bescherming ontstaan.

In namaakzaken baseren partijen hun vordering meestal in de eerste plaats op een intellectueel eigendomsrecht, zoals een auteurs-, merken- of modellenrecht. Alleen wanneer zo'n recht ontbreekt of onvoldoende bescherming biedt, wordt vaak subsidiair een beroep gedaan op de leer van de slaafse nabootsing.

Hoe kunt u optreden tegen namaak of slaafse nabootsing?

Heeft u ontdekt dat een concurrent uw product vrijwel identiek op de markt brengt? Dan is het verstandig om eerst uw juridische positie te laten onderzoeken. Niet iedere gelijkenis is namelijk onrechtmatig.

Op basis van een juridisch onderzoek kan worden beoordeeld welke mogelijkheden u heeft en welke strategie het beste aansluit bij uw situatie. In veel gevallen kan een sommatiebrief en daaropvolgende afspraken tussen partijen (minnelijke regeling) in sommige gevallen al tot een oplossing leiden. Daarbij kunnen afspraken worden gemaakt over het staken van de verkoop, het aanpassen van het product of een schadevergoeding.

Leidt overleg niet tot een oplossing, dan zou, afhankelijk van uw positie, een gerechtelijke procedure kunnen worden gestart. Afhankelijk van de omstandigheden kan onder meer een kort geding worden gevoerd om verdere verkoop snel te laten verbieden. Ook kan bewijsbeslag worden gelegd of een bodemprocedure worden gestart waarin onder meer een verbod, schadevergoeding of winstafdracht wordt gevorderd.

Door tijdig op te treden voorkomt u dat de schade verder oploopt en beschermt u uw positie op de markt. Ook wanneer u juist wordt aangesproken wegens vermeende slaafse nabootsing is het verstandig om zo snel mogelijk juridisch advies in te winnen.

Waarmee mogen wij uw organisatie helpen?

Wilt u zeker weten dat uw organisatie juridisch stevig staat in een steeds digitaler speelveld? Wij helpen u graag verder. Vul dit formulier in met uw vraagstuk en we nemen na een analyse contact met u op voor de vervolgstappen.

Velden met een * zijn verplicht.

Voor- en achternaam

E-mail zakelijk

Bedrijfsnaam

Vestigingsplek

Telefoonnummer

Vraagstuk