Auteursrecht
Heeft u een werk van letterkunde, wetenschap of kunst heeft gemaakt? Denk hierbij aan software-code, tekst, specifieke productvormgeving of foto’s. Dan is het natuurlijk niet de bedoeling dat iemand anders dat zomaar kopieert of namaakt. Daarom is het auteursrecht in het leven geroepen. Het auteursrecht biedt bescherming aan iedereen die dergelijke werken creëert. Dit houdt in dat u als maker van een auteursrechtelijk beschermd werk als enige mag beslissen over de exploitatie van de werken die u heeft gecreëerd.
Wanneer is uw werk auteursrechtelijk beschermd?
Auteursrecht ontstaat van rechtswege (automatisch) zodra u een origineel werk heeft gemaakt, en gaat dan in eerste instantie naar de maker. U hoeft dus niets aan te vragen of te registreren. Er gelden wel voorwaarden:
- Het moet gaan om een werk van letterkunde, wetenschap of kunst;
- Het werk moet voor menselijke waarneming vatbaar zijn. Dat betekent dat u het moet kunnen zien, lezen of horen. Zo is eerder geoordeeld dat een smaak om die reden niet auteursrechtelijk beschermd kan zijn (lees hier meer over de Heks’nkaas-uitspraak die hierover ging).
- Het werk moet een eigen, oorspronkelijk karakter hebben en het persoonlijk stempel van de maker dragen. Deze eis betekent grofweg dat het werk een zekere mate van originaliteit moet hebben en de maker moet zijn persoonlijkheid erin hebben gelegd. Deze eis wordt ook wel die van een ‘eigen intellectuele schepping’ genoemd.
Een werk komt niet in aanmerking voor auteursrechtelijke bescherming wanneer het oorspronkelijke karakter uitsluitend voortvloeit uit het bereiken van een technisch effect, en er geen sprake is van creatieve keuzes. Hier gelden wel weer een aantal uitzonderingen op.
Verder mag voor het kunnen verkrijgen van auteursrechtelijke bescherming het ‘persoonlijke stempel’ niet ontbreken. Mogelijk kunt u in het geval dat er geen auteursrecht op uw werk blijkt te rusten wel gebruik maken van andere IE-rechten die uw werk/ontwerp kunnen beschermen. Zie bijvoorbeeld het octrooirecht of het modellenrecht.
Wat is auteursrecht?
Het auteursrecht (ook wel copyright), is een Intellectueel Eigendomsrecht en beschermt creatieve werken tegen ongeoorloofde nabootsing. Het zorgt ervoor dat anderen niet zomaar gebruik kunnen maken van uw werk of dit zomaar kunnen kopiëren. In Nederland zijn die regels vastgelegd in de Auteurswet. Artikel 1 van deze wet luidt als volgt:
"Het auteursrecht is het uitsluitend recht van den maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld."
Voorbeelden van werken die onder de Auteurswet vallen zijn: teksten, software, (grafische) ontwerpen, boeken, scripts, foto’s, films, schilderijen, werken van toegepaste kunst, productvormgeving. Als deze werken voldoen aan het criterium voor auteursrechtelijke bescherming (er moet sprake zijn van een eigen intellectuele schepping en een persoonlijk stempel van de maker) kunnen deze werken onder het auteursrecht beschermd worden. Lees hier meer over het auteursrecht en productvormgeving.
Exploitatierechten
Indien op uw werk auteursrecht rust, heeft u gedurende een bepaalde periode twee belangrijke rechten:
- Het alleenrecht om het werk openbaar te maken
- Het alleenrecht om het werk te verveelvoudigen
Dit zijn zogeheten ‘exploitatierechten’; rechten die het mogelijk maken om het werk te exploiteren. Onder openbaarmaken van werken wordt verstaan: het toegankelijk maken van het werk voor het publiek, bijvoorbeeld door het op de markt brengen van software of het exposeren van kunstwerken door musea, galeries of bedrijven. Ook het publiceren van teksten, foto’s, films en dergelijke valt onder het begrip openbaarmaken.
Verveelvoudiging houdt in: het reproduceren van het werk, zoals het kopiëren of namaken van grafische ontwerpen of trainingsmateriaal. Het is mogelijk om exploitatierechten over te dragen aan iemand anders.
Persoonlijkheidsrechten
Als auteursrechthebbende heeft u - naast de voornoemde exploitatierechten – ook zogeheten persoonlijkheidsrechten. Deze beschermen de reputatie van de maker. De maker geniet de volgende persoonlijkheidsrechten:
- het recht op naamsvermelding;
- het recht zich te verzetten tegen wijziging van de benaming van zijn werk of maker;
- het recht om wijziging in het werk tegen te gaan;
- het recht zich te verzetten tegen elke misvorming, verminking of andere aantasting van het werk.
Deze persoonlijkheidsrechten zijn niet overdraagbaar. Dat betekent dat u als maker deze rechten behoudt, zelfs als de exploitatierechten worden overgedragen.
Afstand doen van persoonlijkheidsrechten is gedeeltelijk wel mogelijk. Zo kunt u bijvoorbeeld afstand doen van het recht op naamsvermelding. Let op dat voordat wordt aangenomen dat sprake is van afstand van een recht, een zware juridische toets geldt.
Van het recht om zich als maker te verzetten tegen misvorming, verminking of andere aantasting die schadelijk is voor de eer of goede naam van de maker, kan geen afstand worden gedaan.
Maker en auteursrechthebbende
In beginsel ontstaat het auteursrecht bij de feitelijke maker van een werk. Dat is de persoon of personen die het werk daadwerkelijk heeft c.q. hebben gecreëerd, bijvoorbeeld de ontwerper van een logo, de programmeur van software of de schrijver van een tekst. Deze maker is daarmee automatisch ook de auteursrechthebbende.
De maker en de auteursrechthebbende kunnen echter uiteenlopen. U kunt namelijk het auteursrecht overdragen aan een ander, bijvoorbeeld aan een bedrijf of opdrachtgever. In dat geval blijft iemand wel de maker van het werk, maar is hij of zij niet langer de auteursrechthebbende. De nieuwe rechthebbende mag het werk dan exploiteren, zoals openbaar maken of verveelvoudigen. Is een werk in dienstverband gemaakt? Dan kan een uitzondering gelden, dit wordt hierna uitgelegd.
Auteursrecht in dienstverband
Wanneer uw werk in dienstverband of in opdracht wordt gemaakt, kan mogelijk het auteursrecht bij een ander dan de feitelijke maker komen te liggen. Dit hangt onder meer af van de aard van de relatie (zoals loondienst of opdracht) en van de afspraken die hierover zijn gemaakt.
Werkgeversauteursrecht
Zo geldt het werkgeversauteursrecht zoals vastgelegd in artikel 7 van de Auteurswet wanneer een werknemer in Nederland een werk vervaardigt binnen diens dienstverband. Dit betekent dat de werkgever in principe automatisch als maker van het werk wordt gezien. Deze constructie staat bekend als ‘fictief makerschap’. Dat betekent dat de auteursrechten niet bij de individuele werknemer, maar bij de werkgever komen te liggen, zonder dat daar een aparte auteursrechtoverdracht voor nodig is. Omdat er soms discussie kan zijn over de vraag of een bepaald werk wel in uitoefening van zijn of haar beroep is gemaakt, kan het echter verstandig zijn om in een arbeidsovereenkomst toch een IE-bepaling op te nemen. Daarin kan worden geregeld dat alle auteursrechten toekomen aan de werkgever. Wij kunnen u desgewenst helpen met het opstellen van zo’n bepaling.
Auteursrecht en werken met zzp’ers en freelancers
Werkt u samen met freelancers of zzp’ers? Weest u zicht er dan bewust van dat ook dan het uitgangspunt dat het auteursrecht toekomt aan de feitelijke maker van het werk geldt. Anders dan bij werknemers is bij inhuur geen sprake van werkgeversauteursrecht. Dat betekent dat het auteursrecht in dat geval bij de zzp’er of freelancer blijft en niet automatisch overgaat naar de opdrachtgever, tenzij hierover uitdrukkelijk andere afspraken zijn gemaakt.
Voor veel bedrijven en organisaties is dit een belangrijk aandachtspunt. Wordt een creatief werk (zoals ontwerpen, software, teksten of foto’s) gemaakt door een ingehuurde kracht, dan is het noodzakelijk om vooraf (of achteraf) het auteursrecht schriftelijk over te dragen bij akte. Zonder een rechtsgeldige overdracht van auteursrechten mag u als bedrijf het werk niet zomaar gebruiken. U bent dan geen rechthebbende en dat kan tot problemen leiden.
Wilt u er zeker van zijn dat het auteursrecht bij uw bedrijf komt te liggen? Leg bij samenwerking met zzp’ers en freelancers de afspraken omtrent auteursrecht en de overdracht daarvan contractueel vast. Zo voorkomt u misverstanden en problemen in de toekomst.
Hoelang maakt u aanspraak op auteursrechtelijke bescherming?
Artikel 37 van de Auteurswet vertelt ons dat het auteursrecht 70 jaar na het overlijden van de maker verloopt. Als u als maker komt te overlijden, komt het auteursrecht toe aan uw erfgenamen. Wanneer het gaat om een werk dat is gemaakt door een rechtspersoon of om een anoniem werk, geldt een beschermingsduur van zeventig jaar vanaf het moment van eerste publicatie.
Inbreuk op auteursrecht: wat zijn uw opties?
Wordt uw creatie zonder toestemming openbaar gemaakt of verveelvoudigd? Het kan zijn dat u dan te maken heeft met auteursrechtinbreuk. U kunt hiertegen optreden. Mogelijk kunt u als rechthebbende via de rechter verdere inbreuk verbieden, en eventueel schadevergoeding en/of rectificatie eisen voor de reeds geleden schade. Voorkom verdere escalatie en schade en schakel in deze situaties zo snel mogelijk juridische hulp in.
Juridische hulp bij geschillen of inbreuk auteursrecht
Heeft u te maken met een geschil over auteursrechten? Omdat iemand bijvoorbeeld uw werk gebruikt zonder toestemming, of omdat u zelf wordt aangesproken op inbreuk? Dan is het belangrijk om snel en deskundig te handelen. Een specialist in auteursrecht helpt u om uw positie te versterken en uw rechten te beschermen.
Ook bij de overdracht van auteursrechten zorgt een ervaren jurist ervoor dat afspraken juridisch sluitend zijn en toekomstige problemen worden voorkomen. Zo weet u zeker dat uw creatieve werk goed is vastgelegd en beschermd.
Via onderstaande knop kunt u uw auteursrechtelijke vraag indienen. We helpen u hierin graag verder. Zelf nog wat meer over auteursrecht weten? Lees hieronder verdiepende artikelen over dit onderwerp.
Waarmee mogen wij uw organisatie helpen?
Wilt u zeker weten dat uw organisatie juridisch stevig staat in een steeds digitaler speelveld? Wij helpen u graag verder. Vul dit formulier in met uw vraagstuk en we nemen na een analyse contact met u op voor de vervolgstappen.
Meer informatie over auteursrecht
