Trainen AI met auteursrechtelijk beschermde beelden. Mag dat?

NOS interviewde vier experts, waaronder Mirjam Elferink. Lees het gehele interview op:

Techbedrijven lijken AI illegaal te trainen met beelden van Nederlandse makers (nos.nl)

Het artikel uitgeschreven:

Techbedrijven lijken AI illegaal te trainen met beelden van Nederlandse makers

Volgens onderzoek van de NOS lijkt het er sterk op dat de AI-modellen van OpenAI en Midjourney, die worden gebruikt om afbeeldingen te genereren, zonder toestemming zijn getraind met beelden van Nederlandse makers. Dit kan mogelijk een inbreuk op het auteursrecht betekenen. 
NOS

De betrokken techbedrijven gaven geen inhoudelijke reacties op het onderzoek. OpenAI verwees naar de mogelijkheid voor beeldmakers om bezwaar te maken over het gebruik van hun werk, maar Midjourney reageerde niet op vragen hierover. 
NOS

Onderzoek naar stijl en afbeeldingen

Voor het onderzoek vroeg de NOS de AI-modellen afbeeldingen te genereren in de stijl van verschillende bekende Nederlandse beeldmakers, zoals Erwin Olaf, Eddy van Wessel en Dick Bruna. Daarbij werd alleen gevraagd om de stijl na te bootsen, zonder verdere aanwijzingen. 
NOS

De gegenereerde beelden vertoonden telkens karakteristieke eigenschappen van de werken van deze makers. Zo produceerden de AI-modellen bijvoorbeeld afbeeldingen van vrouwen in een gele jurk, een beeld dat doet denken aan een fotoserie van Erwin Olaf. In andere gevallen kwamen zwart-witbeelden tevoorschijn die overeenkomen met de naam van fotograaf Eddy van Wessel. Toen werd gevraagd om iets in de stijl van Dick Bruna, kwamen er afbeeldingen van Nijntje tevoorschijn — waarvoor de rechthebbenden geen toestemming gaven om de resultaten te publiceren. 
NOS

Opvallend genoeg weigert de AI-dienst DALL-E van OpenAI soms afbeeldingen in de stijl van bepaalde artiesten te genereren omdat dat volgens hun eigen voorwaarden niet is toegestaan. Door de opdracht opnieuw in een ander venster uit te voeren, lukte het echter vaak alsnog. 
NOS

Opinies van deskundigen

De NOS legde de resultaten voor aan vier AI-experts. Zij concluderen unaniem dat het niet met absolute zekerheid te zeggen is dat de modellen exact op deze Nederlandse werken zijn getraind, maar dat dit zeer waarschijnlijk lijkt op grond van de gegenereerde resultaten. 
NOS

Een expert benadrukte dat AI-modellen op basis van alleen een naam al sterke associaties kunnen maken met typische visuele kenmerken van een kunstenaar. Een ander benadrukte dat AI-modellen zelf niet creatief zijn, maar slechts proberen de data waarop ze zijn getraind zo goed mogelijk te reproduceren. 
NOS

Juridische invalshoek: auteursrecht en opt-out

Mirjam Elferink, advocaat intellectueel eigendomsrecht, zegt dat als werken beschermd zijn, een schending van het auteursrecht snel wordt aangenomen wanneer iemand ermee aan de haal gaat. Er bestaat echter een uitzondering voor het verzamelen van openbare gegevens. Deze uitzondering geldt onder meer voor wetenschappelijke instellingen. Commerciële partijen kunnen daar ook gebruik van maken, mits de rechthebbenden geen expliciet bezwaar hebben gemaakt voor het gebruik van hun werk — een systeem dat ook wel de opt-out wordt genoemd. 
NOS

Voor de werken van Dick Bruna en Eddy van Wessel is volgens de NOS gebruikgemaakt van zo’n opt-out, wat mogelijk maakt dat het auteursrecht is geschonden. In het geval van Erwin Olaf was dat niet zo, omdat vooraf is besproken dat het juist wenselijk zou zijn dat zijn werk wereldwijd door mensen gebruikt wordt. 
NOS

Onzekerheid over wetgeving en toepassing

Elferink merkt op dat de uitzondering op het auteursrecht al was opgenomen in de wet voordat AI-tools publiekelijk toegankelijk werden. Dat zorgt voor onduidelijkheid over de juiste toepassing van deze uitzondering bij het trainen van AI-modellen. 
NOS

Tot op heden zijn er in Nederland nog geen rechtszaken gevoerd over deze specifieke kwestie, waardoor de rechter zich er nog niet over heeft kunnen uitspreken. In de Verenigde Staten zijn wel meerdere rechtszaken gaande tegen zowel OpenAI als Midjourney, maar daar zijn nog geen uitspraken gedaan. 
NOS

Reacties uit de creatieve sector

Hanneke Holthuis, jurist bij een beeldrechtenorganisatie, vertelt dat veel beeldmakers zich niet bewust zijn van deze juridische problematiek rond AI-training. Volgens haar hield niemand er rekening mee dat AI-modellen ooit getraind zouden worden met publiekelijk beschikbare werken, zodat makers moeilijk genoeg kunnen doen om ongewenst gebruik te voorkomen. 
NOS

AI-wetgeving en opt-out

De nieuwe Europese AI-wet, die sinds kort van kracht is, sluit aan op het opt-out-systeem. Beeldmakers moeten aangeven dat ze hun opt-outrecht willen gebruiken, en techbedrijven moeten vervolgens transparant zijn over hoe hun modellen zijn getraind en kunnen aantonen dat ze geen inbreuk maken op auteursrechten. 
NOS

Een belangrijk probleem met opt-out is dat dit eigenlijk vóór de training moet worden toegepast. Zodra een AI-model eenmaal is getraind op bepaalde data, is het volgens deskundigen moeilijk om die specifieke informatie weer te “ontleren”. Dit betekent dat werken die niet onder opt-out vielen voordat de training plaatsvond, mogelijk onomkeerbaar zijn gebruikt in de dataset. 
NOS

Nederlandse beeldmakers kunnen hun opt-outrecht kenbaar maken via een daartoe bestemde mogelijkheid, zodat zij kunnen proberen te voorkomen dat hun werk voor training wordt gebruikt. 
NOS