De databank voor en door Innovatieve meesters

In deze blog bespreken wij o.m. een tweetal recente uitspraken in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk over de vraag of men met het trainen van generatieve AI-modellen door middel van zogeheten ‘memorisatie’ auteursrechtinbreuk pleegt. 

Houdt uw onderneming zich bezig met het maken en verhandelen van gebruiksvoorwerpen, zoals een pen of een strijkijzer? Dan wilt u niet alleen dat uw product goed werkt, maar ook dat het zich onderscheidt van concurrenten. Dat kan bijvoorbeeld door te variëren op uiterlijke vormgeving (ook wel design). Zo zal de consument een mooi ontworpen pen of strijkijzer wellicht eerder aanschaffen. Er kan veel tijd, geld en inspanning gaan zitten in het ontwerpen van producten. Daarbij wilt u niet dat de concurrent deze vormgeving namaakt. Welke rechten heeft u om namaak van de vormgeving van uw producten te voorkomen? Hoe beschermt u uw ‘productvormgeving’ (of product design)? Daar gaan wij in deze blog nader op in. 

Collega’s Mirjam Elferink en Rik Groteboer schreven samen een annotatie (inhoudelijk commentaar) in het tijdschrift Berichten Industriële Eigendom bij het NOB-arrest van het Europese Hof van Justitie van 6 maart 2025. In de annotatie concentreren Mirjam en Rik zich op de vraag of, en zo ja hoe dit arrest impact heeft op de wettelijke constructie van het fictief makerschap zoals bepaald in de Auteurswet en het BVIE. Benieuwd geworden naar de annotatie? Lees het hier.

Kate Bush, Tori Amos, New Order, Hans Zimmer, Pet Shop Boys, Billy Ocean en nog duizend andere artiesten uit het Verenigd Koninkrijk hebben op 25 februari 2025 een protestalbum uitgebracht, getiteld ‘Is This What You Want?’. Met dit album verzetten zij zich tegen potentiële nieuwe Britse wetgeving, die het voor AI-bedrijven makkelijker zal maken om auteursrechtelijk beschermd materiaal – zoals liedjes – automatisch van het internet te verzamelen (‘schrapen’), zonder daarbij inbreuk te maken. Deze liedjes kunnen vervolgens worden gebruikt als trainingsdata om een nieuw AI-model mee te trainen, bijvoorbeeld een AI-model dat zelf liedjes kan maken. 

Veel organisaties maken gebruik van een logo voor herkenning in de markt. Denk bijvoorbeeld aan Nike met haar bekende ‘swoosh’-logo. Of aan Thuisbezorgd, Waarbij u ongetwijfeld gelijk aan het fel oranje logo moest denken. In een kwestie die laatst voor de rechter kwam, had ee gezin het logo van hun zwemvereniging zonder toestemming bewerkt en gemaild naar leden van de zwemvereniging. Dat kon weliswaar humoristisch óf als kritische noot bedoeld zijn, maar de zwemvereniging kon er in ieder geval niet om lachen. Maar hoe zit dat eigenlijk juridisch? Is het gebruiken of aanpassen van een logo eigenlijk zo maar toegestaan? Deze vraag stond centraal in onderstaande uitspraak. Alvorens ik de uitspraak bespreek vermeld ik kort iets over de beschermingsomvang van een logo.  

Op 27 september 2024 heeft een Duitse rechter – naar ons weten voor het eerst in Europa – uitspraak gedaan over de vraag hoe de TDM-uitzondering zich verhoudt tot het samenstellen van databases waarmee AI-modellen kunnen worden getraind. Hoewel er nog zeker veel vragen overblijven, is de verwachting dat deze uitspraak een belangrijk aanknopingspunt zal vormen in toekomstige geschillen m.b.t. het trainen van AI-modellen en het auteursrecht.

Het komt regelmatig voor dat werken waar auteursrecht op rust, zonder toestemming worden verspreid via het internet. Denk bijv. aan een video met daarin een liedje van een bekende artiest. Indien de auteursrechthebbende vervolgens de schade wil verhalen heeft hij de keuze uit twee partijen: de verspreider (of uploader), én het platform waarop het is geüpload. In veel gevallen wordt gekozen voor het platform. Toch blijkt uit deze zaak tussen de Erasmus Universiteit en online studieplatform Studeersnel dat dit niet altijd even gunstig uitpakt. Het online platform maakt volgens de rechter zelf geen inbreuk door het auteursrechtelijk beschermde materiaal van de Erasmus Universiteit te verspreiden.

Uit onderzoek van de NOS blijkt dat de AI-modellen van OpenAI en Midjourney, die afbeeldingen genereren, mogelijk zonder toestemming zijn getraind met beelden van Nederlandse makers. Hierdoor zouden de techbedrijven inbreuk kunnen hebben gemaakt op het auteursrecht. 

In deze miniserie binnen onze blogserie over AI behandelen we enkele aspecten van het bredere onderwerp AI in samenhang met het auteursrecht. In een aantal opeenvolgende blogs over AI en auteursrecht lichten wij enkele onderwerpen uit, waarbij wij onderscheid maken in de zogeheten ‘inputkant’ van de AI en de ‘outputkant’ van de AI. Waar in deel 3 auteursrechtvragen aan bod kwamen die zagen op de AI als vervaardiger (output) en de vraag of daarop auteursrechten kunnen rusten, staat in het huidige deel (deel 5) de inputkant centraal. De volgende vragen komen aan de orde: Mag een AI-systeem / een robot ‘getraind’ worden met werken die beschermd zijn onder het auteursrecht? Maakt het AI-systeem / de robot daarbij in het (voorbereidende) samenstellingsproces – bij de ontwikkeling van een AI-model – inbreuk op auteursrechten van anderen?Voor de training van een AI-model / robot maken veel ontwikkelaars gebruik van materialen die zij op het internet vinden door middel van bijvoorbeeld ‘webscraping’. Op deze materialen rusten vaak intellectuele eigendomsrechten van derden. Is het uitvoeren van webscraping juridisch toegestaan? Mogen AI-/robotontwikkelaars voor de training van datasets ten behoeve van een AI-model / robot zomaar gebruikmaken van auteursrechtelijk beschermde werken van derden? Kunnen AI-/robotontwikkelaars daarbij een beroep doen op de uitzondering voor tekst- en datamining ex art. 15o Auteurswet?